„Nie potrafię odpoczywać” – dlaczego spokój po uzależnieniu może być niepokojący i trzeba nauczyć się go od nowa?

Teoretycznie właśnie na ten moment się czekało.

Nie trzeba już zdobywać narkotyku. Nie trzeba ukrywać, kłamać, kombinować, pożyczać pieniędzy, sprawdzać telefonu, szukać okazji ani zastanawiać się, co zrobić, żeby przetrwać kolejny dzień.

Nie ma kolejnego kryzysu.

Nie ma awantury.

Nie ma pośpiechu.

Wreszcie jest spokojnie.

A jednak zamiast ulgi pojawia się dziwne napięcie.

Człowiek chodzi po pokoju. Nie może znaleźć sobie miejsca. Co chwilę sięga po telefon. Włącza film, ale po kilku minutach go wyłącza. Próbuje położyć się i odpocząć, lecz po chwili wstaje.

W głowie pojawia się myśl:

„Muszę coś robić.”

Albo:

„Nie wytrzymuję tej ciszy.”

Dla osoby, która przez długi czas żyła w uzależnieniu, spokój nie zawsze od razu oznacza bezpieczeństwo.

Czasami właśnie spokój jest czymś nowym, obcym i trudnym.

I trzeba nauczyć się go niemal od początku.

Przez lata życie mogło być ciągłym napięciem

Uzależnienie bardzo rzadko polega wyłącznie na samym momencie przyjęcia substancji.

Wokół niej stopniowo powstaje cały sposób życia.

Trzeba zdobyć pieniądze.

Trzeba znaleźć substancję.

Trzeba ją ukrywać.

Trzeba tłumaczyć swoje zachowanie.

Trzeba radzić sobie z konsekwencjami.

Pojawiają się konflikty, lęk, problemy finansowe, napięcie w rodzinie, nieprzespane noce, wyrzuty sumienia, obietnice poprawy, kolejne kryzysy i kolejne próby wydostania się z problemu.

Życie może zacząć przypominać serię sytuacji awaryjnych.

Organizm i psychika przyzwyczajają się do bardzo silnych bodźców, gwałtownych zmian emocji i ciągłego pobudzenia.

A później przychodzi terapia.

Substancji nie ma.

Dzień staje się bardziej przewidywalny.

Są posiłki, rozmowy, zajęcia, obowiązki, sen, terapia i zwyczajne codzienne czynności.

To, co dla kogoś z zewnątrz wygląda jak upragniony spokój, dla osoby wychodzącej z uzależnienia może początkowo przypominać pustkę.

„Nic się nie dzieje” może być bardzo trudnym doświadczeniem

Jednym z zaskakujących problemów podczas zdrowienia bywa nuda.

Nie chodzi jednak tylko o brak zajęcia.

Przez długi czas substancje i związany z nimi styl życia mogły dostarczać bardzo intensywnych bodźców. Nawet negatywne emocje — strach, złość, ryzyko czy konflikty — były silne.

Na ich tle zwyczajne życie może wydawać się niezwykle płaskie.

SAMHSA zwraca uwagę, że osoby rezygnujące z narkotyków rzeczywiście mogą przez pewien czas odczuwać życie jako nudne: uporządkowana codzienność bardzo różni się od życia podporządkowanego substancji, a normalne emocje mogą wydawać się „płaskie” w porównaniu z wcześniejszymi gwałtownymi wahaniami.

Kiedy więc ktoś mówi:

„Nic mnie nie cieszy.”

„Nie wiem, co mam ze sobą zrobić.”

„Wszystko jest takie samo.”

nie musi to znaczyć, że terapia nie działa.

Może to być jeden z etapów uczenia się życia, w którym nie potrzeba nieustannie bardzo silnego bodźca, żeby coś poczuć.

Odpoczynek to nie to samo co bezczynność

Wiele osób dopiero podczas terapii odkrywa, że właściwie nie potrafi odpoczywać.

Kiedy siadają i niczego nie robią, zamiast odprężenia pojawia się napięcie.

Zaczynają intensywnie myśleć.

Wracają wspomnienia.

Pojawia się poczucie winy.

Lęk o przyszłość.

Wstyd.

Żal.

Złość.

Samotność.

Myśli o tym, co zostało zniszczone albo stracone.

Dopóki człowiek jest ciągle czymś zajęty, może od tych myśli uciekać.

Kiedy robi się cicho, zaczyna je słyszeć.

Dlatego dla niektórych ludzi powiedzenie:

„Usiądź i odpocznij”

wcale nie jest takie proste.

Cisza może oznaczać spotkanie z samym sobą.

A właśnie tego człowiek przez lata mógł najbardziej unikać.

Czasami człowiek sam zaczyna tworzyć chaos

To jeden z bardziej interesujących mechanizmów.

Kiedy życie wreszcie staje się stabilniejsze, osoba może nieświadomie zaczynać szukać pobudzenia.

Może wszczynać konflikty.

Podejmować pochopne decyzje.

Wchodzić w intensywne relacje.

Ryzykować.

Przeciążać się obowiązkami.

Spędzać wiele godzin w internecie.

Bez przerwy słuchać muzyki albo oglądać krótkie filmy.

Ciągle gdzieś wychodzić.

Szukać kolejnego silnego doświadczenia.

Nie musi robić tego świadomie.

Po prostu stan wysokiego pobudzenia jest jej dobrze znany.

Paradoksalnie chaos może wydawać się bardziej „normalny” niż spokój.

Dlatego zdrowienie nie polega wyłącznie na nauczeniu się unikania narkotyków.

Trzeba również nauczyć się nie tworzyć kolejnego chaosu tylko po to, żeby znowu coś intensywnie poczuć.

Organizm również potrzebuje czasu

Po odstawieniu niektórych substancji trudności psychiczne i fizyczne nie zawsze kończą się wraz z ostrym zespołem odstawiennym.

U części osób przez pewien czas mogą występować m.in. problemy ze snem, drażliwość, zmęczenie, trudności z koncentracją, obniżony nastrój, niepokój czy ograniczona zdolność odczuwania przyjemności. Przebieg jest bardzo indywidualny — nie każdy doświadcza takich objawów i nie u każdego trwają one równie długo.

To ważne, ponieważ człowiek może myśleć:

„Minęło już trochę czasu. Powinienem czuć się normalnie.”

A kiedy tak się nie dzieje, pojawia się rozczarowanie.

Czasami nawet bardzo niebezpieczna myśl:

„Skoro na trzeźwo czuję się tak źle, to jaki to wszystko ma sens?”

Właśnie dlatego proces zdrowienia wymaga cierpliwości.

Nie wszystko regeneruje się w tym samym tempie.

„Muszę być cały czas zajęty”

Na początku zdrowienia zajęcie może być bardzo pomocne.

Plan dnia, obowiązki, ruch, terapia, praca czy spotkania ograniczają chaos i pomagają odzyskać poczucie struktury.

Problem pojawia się wtedy, kiedy aktywność staje się kolejnym sposobem uciekania od siebie.

Niektórzy zaczynają więc funkcjonować od rana do wieczora.

Praca.

Trening.

Sprzątanie.

Telefon.

Spotkania.

Zakupy.

Internet.

Serial.

Kolejne zadanie.

Byle nie zostać przez pół godziny samemu ze swoimi myślami.

Z zewnątrz może to wyglądać znakomicie:

„Ale sobie świetnie radzi. Cały czas coś robi.”

Tymczasem człowiek nadal może nie umieć zatrzymać się bez odczuwania napięcia.

Zdrowienie oznacza więc nie tylko nauczenie się aktywności.

Oznacza również nauczenie się zatrzymywania.

Dlaczego wieczory bywają szczególnie trudne?

W ciągu dnia istnieje naturalna struktura.

Są obowiązki.

Ludzie.

Rozmowy.

Zadania.

Wieczorem wszystko zwalnia.

I właśnie wtedy może pojawić się największa pustka.

Kiedyś właśnie wieczór mógł być związany z używaniem substancji, spotkaniami, alkoholem, narkotykami albo intensywnym życiem towarzyskim.

Teraz nagle jest godzina 20.30.

I niczego nie trzeba robić.

Dla człowieka, który nie zbudował jeszcze nowych sposobów spędzania czasu, może to być bardzo trudny moment.

Dlatego nauka zdrowego odpoczynku nie jest drobiazgiem.

Może być istotną częścią profilaktyki nawrotu.

Także problemy ze snem zasługują na uwagę — mogą mieć różne przyczyny, a zaburzenia snu u osób zdrowiejących z uzależnienia powinny być oceniane zamiast automatycznie uznawane za coś, co „po prostu trzeba przeczekać”.

Trzeba odkryć, co właściwie sprawia mi przyjemność

To pytanie wydaje się banalne:

„Co lubisz robić?”

A jednak wiele osób po latach uzależnienia naprawdę nie zna odpowiedzi.

Bo kiedyś odpowiedź była prosta.

Substancja.

Ludzie związani z używaniem.

Sytuacje związane z używaniem.

Całe życie zaczęło się wokół tego organizować.

Dlatego podczas zdrowienia trzeba czasem eksperymentować niemal jak ktoś, kto poznaje siebie od początku.

Może spacer?

Rower?

Gotowanie?

Muzyka?

Siłownia?

Wędkowanie?

Książka?

Praca w ogrodzie?

Majsterkowanie?

Film?

Zwierzęta?

Wycieczka?

Fotografia?

Rozmowa z kimś bliskim?

Nie chodzi o znalezienie jednego „idealnego hobby”.

Chodzi o stopniowe odkrywanie, że przyjemność może być spokojna.

Nie musi być ekstremalna.

Początkowo zwyczajne przyjemności mogą wydawać się za słabe

To również może frustrować.

Ktoś mówi:

„Idź na spacer.”

A osoba myśli:

„I co mi da jakiś spacer?”

Ktoś proponuje film.

Rozmowę.

Kawę.

Sport.

Wyjście do lasu.

I wszystko wydaje się nijakie.

To nie musi oznaczać, że już zawsze tak będzie.

Jednym z elementów zdrowienia jest ponowne uczenie się czerpania satysfakcji ze zwyczajnych doświadczeń.

Nie zawsze pojawia się ona od razu.

Czasami trzeba wielokrotnie zrobić coś, co początkowo wydaje się obojętne, zanim zacznie naprawdę sprawiać przyjemność.

Zdrowy odpoczynek również jest umiejętnością

Odpoczywać można się nauczyć.

Nie chodzi o to, żeby godzinami leżeć i nic nie robić.

Dla jednej osoby odpoczynkiem będzie spacer.

Dla innej trening.

Dla kolejnej rozmowa, muzyka, gotowanie albo spokojna jazda na rowerze.

Z czasem może pojawić się również zdolność do zwykłego siedzenia w ciszy bez poczucia, że natychmiast trzeba gdzieś uciekać.

Pomocne może być budowanie prostego rytmu dnia:

czas aktywności,

czas obowiązków,

kontakt z innymi,

ruch,

regularny sen,

posiłki,

ale również momenty, w których naprawdę niczego nie trzeba osiągać.

SAMHSA w materiałach dotyczących radzenia sobie podczas zdrowienia wskazuje m.in. na regularny rytm dnia, przerwy, aktywność fizyczną, rozwijanie zainteresowań oraz kontakt z ludźmi stanowiącymi bezpieczne wsparcie.

Nie każdy niepokój trzeba tłumaczyć uzależnieniem

To bardzo ważne.

Jeżeli ktoś przez dłuższy czas doświadcza silnego lęku, głębokiego obniżenia nastroju, poważnych problemów ze snem, drażliwości, trudności w codziennym funkcjonowaniu albo innych niepokojących objawów, nie należy automatycznie mówić:

„To normalne po narkotykach. Przejdzie.”

Uzależnienie może współwystępować z depresją, zaburzeniami lękowymi, traumą i innymi problemami psychicznymi.

Dlatego czasami potrzebna jest dodatkowa diagnostyka i odpowiednio dobrane leczenie. SAMHSA podkreśla, że kiedy problemy związane z używaniem substancji współwystępują z zaburzeniami zdrowia psychicznego, oba obszary wymagają uwagi i leczenia.

To kolejny powód, dla którego profesjonalna terapia daje znacznie więcej niż samo odstawienie substancji.

W terapii można nauczyć się wytrzymywać spokój

Brzmi paradoksalnie.

A jednak czasami właśnie tego trzeba się nauczyć.

Nie reagować natychmiast na każde napięcie.

Nie zagłuszać każdej trudnej emocji.

Nie szukać natychmiastowego rozwiązania.

Nie potrzebować ciągłych bodźców.

Zauważyć:

„Jest mi niespokojnie.”

I nie zrobić od razu czegoś destrukcyjnego.

Z czasem człowiek odkrywa coś bardzo ważnego:

emocja przychodzi i odchodzi.

Nuda przychodzi i odchodzi.

Niepokój przychodzi i odchodzi.

Nie każdą myśl trzeba realizować.

Nie każdej potrzebie trzeba natychmiast ulegać.

To ogromna zmiana.

Aż pewnego dnia cisza przestaje być pustką

Proces ten nie zawsze jest spektakularny.

Czasem trudno nawet zauważyć moment, w którym zaczyna się zmiana.

Pewnego wieczoru człowiek siedzi przy stole.

Pije herbatę.

Za oknem nic szczególnego się nie dzieje.

Telefon milczy.

Nikt nie dzwoni z problemem.

Nie trzeba niczego organizować.

Nie ma kryzysu do rozwiązania.

I nagle okazuje się, że ta cisza już nie boli.

Nie trzeba przed nią uciekać.

Nie trzeba jej czymś natychmiast wypełniać.

Można po prostu być.

Dla kogoś, kto przez lata żył pomiędzy używaniem, napięciem, konsekwencjami i kolejnymi kryzysami, taki zwyczajny wieczór może być jednym z największych osiągnięć terapii.

Trzeźwe życie nie musi być nieustanną ekscytacją

Zdrowienie nie polega na zastąpieniu narkotyków jeszcze większą liczbą bodźców.

Chodzi raczej o stworzenie życia, z którego nie trzeba cały czas uciekać.

Życia, w którym można pracować i odpoczywać.

Być z ludźmi i być samemu.

Przeżywać radość, ale również nudę.

Radzić sobie z napięciem bez natychmiastowej potrzeby jego zagłuszania.

Nie każdy dzień będzie interesujący.

Nie każdy będzie wyjątkowy.

Nie każdy przyniesie wielkie emocje.

I właśnie w tym może kryć się jedna z najważniejszych zmian.

Zwyczajne życie przestaje być czymś, czego trzeba się bać.

Staje się czymś, czego można się nauczyć.

A później — czymś, co można naprawdę polubić.

Kiedy warto poszukać pomocy?

Jeżeli Ty lub ktoś Ci bliski zmaga się z uzależnieniem, samo postanowienie „od jutra nie biorę” często nie wystarcza.

Uzależnienie wpływa nie tylko na używanie substancji. Zmienia sposób radzenia sobie z emocjami, napięciem, relacjami, samotnością i codziennym życiem.

Dlatego terapia jest miejscem, w którym można nie tylko przerwać używanie, ale krok po kroku uczyć się funkcjonowania bez substancji.

Także wtedy, gdy największym problemem okazuje się coś pozornie tak prostego jak spokojny wieczór i pytanie:

„Co mam teraz ze sobą zrobić?”

Odpowiedzi nie zawsze pojawiają się od razu.

Ale można nauczyć się ich szukać.

I właśnie na tym między innymi polega zdrowienie.