Po odstawieniu substancji wiele osób spodziewa się ulgi.

W końcu kończy się chaos. Nie trzeba już zdobywać narkotyków, ukrywać się, kłamać, tłumaczyć, walczyć z kolejnym dniem. Pojawia się terapia, trzeźwość, nowe zasady i nadzieja, że teraz będzie lepiej.

A jednak właśnie wtedy może przyjść coś bardzo trudnego.

Myśl:

„Ile ja straciłem?”

Lata.

Relacje.

Zdrowie.

Pieniądze.

Pracę.

Szkołę.

Kontakt z dziećmi.

Zaufanie najbliższych.

Szanse, które być może już się nie powtórzą.

I wtedy zamiast radości z tego, że zaczyna się nowe życie, pojawia się żal za tym, czego już nie da się odzyskać.

To jeden z najbardziej bolesnych etapów zdrowienia.

Bo od substancji można się odsunąć.

Ale od własnej przeszłości nie da się po prostu odejść.

Kiedy człowiek trzeźwieje, zaczyna widzieć więcej

W aktywnym uzależnieniu bardzo dużo energii psychicznej jest podporządkowane temu, żeby przetrwać kolejny dzień.

Zdobyć substancję.

Ukryć problem.

Poradzić sobie z głodem.

Uniknąć konsekwencji.

Utrzymać pozory.

W takim trybie człowiek często nie ma przestrzeni, żeby naprawdę zobaczyć skalę strat.

Dopiero kiedy pojawia się trzeźwość, zaczyna być ciszej.

I właśnie w tej ciszy mogą pojawić się pytania:

„Gdzie ja bym dziś był, gdybym nie brał?”

„Ile mogłem osiągnąć?”

„Dlaczego nie zatrzymałem się wcześniej?”

„Czy da się nadrobić te wszystkie lata?”

To bardzo ludzkie pytania.

Problem zaczyna się wtedy, gdy zmieniają się w niekończące się samosądzenie.

Żal za straconym czasem jest realny

Nie wszystko da się odzyskać.

To ważne, żeby tego nie bagatelizować.

Czasami rzeczywiście zostały utracone lata nauki.

Czasami relacja się rozpadła.

Czasami dziecko dorosło w okresie, którego rodzic prawie nie pamięta.

Czasami pojawiły się problemy zdrowotne.

Czasami zawaliła się kariera.

Czasami długi trzeba spłacać jeszcze długo po zakończeniu terapii.

Zdrowienie nie polega na wmówieniu sobie:

„Nic się nie stało.”

Bo często stało się bardzo dużo.

Zdrowienie polega raczej na nauczeniu się żyć z prawdą o przeszłości tak, żeby przeszłość nie zniszczyła również przyszłości.

„Gdybym wtedy…”

To jedno z najbardziej niebezpiecznych zdań dla osoby po uzależnieniu.

„Gdybym wtedy poszedł na terapię…”

„Gdybym nie poznał tych ludzi…”

„Gdybym wcześniej posłuchał rodziny…”

„Gdybym nie stracił tej pracy…”

Problem w tym, że słowo „gdyby” tworzy alternatywną wersję życia, której nigdy nie będziemy w stanie sprawdzić.

W tej wersji wszystko układa się idealnie.

Nie ma błędów.

Nie ma cierpienia.

Nie ma uzależnienia.

Ale to tylko wyobrażenie.

Prawdziwe życie wydarzyło się inaczej.

I człowiek ma do wyboru dwie drogi:

albo spędzać kolejne lata, karząc się za poprzednie,

albo zacząć budować coś z tego miejsca, w którym znajduje się dziś.

Odpowiedzialność to nie to samo co samokaranie

To bardzo ważna różnica.

Osoba zdrowiejąca może i powinna brać odpowiedzialność za swoje zachowania.

Może przeprosić.

Może próbować naprawiać szkody.

Może spłacać długi.

Może odbudowywać relacje.

Może przyznać:

„Tak, zrobiłem rzeczy, które zraniły innych.”

Ale czym innym jest odpowiedzialność, a czym innym życie w nieustannym przekonaniu:

„Nie zasługuję już na nic dobrego.”

To drugie nie naprawia przeszłości.

Nie pomaga rodzinie.

Nie pomaga dzieciom.

Nie przywraca straconych lat.

Może natomiast zwiększać ryzyko kolejnego kryzysu.

Wstyd mówi: „jestem zły”

Zdrowienie mówi: „zrobiłem złe rzeczy, ale mogę zacząć żyć inaczej”

To pozornie niewielka różnica, ale psychologicznie ogromna.

Wstyd dotyczy całej osoby.

„Jestem beznadziejny.”

„Zmarnowałem życie.”

„Nic już ze mnie nie będzie.”

„Wszyscy są przede mną.”

Odpowiedzialność dotyczy zachowań.

„Zraniłem kogoś.”

„Podjąłem złe decyzje.”

„Muszę naprawić to, co mogę.”

„Chcę zachowywać się inaczej.”

Pierwszy sposób myślenia zamyka człowieka w przeszłości.

Drugi otwiera możliwość zmiany.

Najbardziej boli porównywanie się z ludźmi w podobnym wieku

Po terapii człowiek może spojrzeć na dawnych znajomych.

Jeden ma rodzinę.

Drugi dom.

Ktoś zrobił karierę.

Ktoś skończył studia.

Ktoś podróżuje.

Ktoś wychowuje dzieci.

A osoba po uzależnieniu może właśnie zaczynać od zera.

Pierwsza praca.

Pierwsze oszczędności.

Pierwsza próba odbudowy zaufania.

Pierwsze samodzielne decyzje.

Łatwo wtedy pomyśleć:

„Jestem dziesięć lat do tyłu.”

Tyle że życie nie jest wspólnym wyścigiem z jedną linią mety.

Ktoś, kto zaczyna później, nie jest przez to mniej wartościowy.

I nie musi w ciągu roku nadrabiać wszystkiego, co wydarzyło się przez dekadę.

Nie da się odzyskać czasu. Można odzyskać wpływ na to, co będzie dalej

To być może najtrudniejsza część akceptacji.

Przeszłość pozostaje.

Ale przyszłość nie jest jeszcze zamknięta.

Człowiek nie może zmienić tego, że przez pięć lat brał.

Może jednak zdecydować, jak przeżyje następne pięć.

Nie może cofnąć rozmowy, która zniszczyła relację.

Może jednak nauczyć się rozmawiać inaczej.

Nie może być obecny przy wydarzeniach, które już minęły.

Może być obecny przy tych, które dopiero nadejdą.

To właśnie jest odzyskiwanie wpływu.

Nie kontrola nad przeszłością.

Tylko wpływ na kolejny krok.

Dlaczego próba „nadrobienia wszystkiego” może być niebezpieczna?

Po terapii może pojawić się silna potrzeba przyspieszenia.

Skoro straciłem tyle czasu, muszę teraz:

znaleźć świetną pracę,

naprawić wszystkie relacje,

zacząć ćwiczyć,

zarabiać dużo pieniędzy,

założyć rodzinę,

skończyć szkołę,

odzyskać zaufanie,

być idealnym partnerem,

być idealnym rodzicem.

Najlepiej natychmiast.

To ogromne obciążenie.

A zdrowienie rzadko wygląda jak sprint.

Znacznie częściej przypomina budowanie fundamentów.

Powoli.

Czasem monotonnie.

Czasem bez spektakularnych efektów.

Ale właśnie z takich małych rzeczy powstaje stabilność.

Czas po terapii nie musi być „straconym czasem numer dwa”

To bardzo ważne.

Niektórzy po zakończeniu leczenia tak mocno przeżywają wcześniejsze straty, że kolejne miesiące spędzają na rozpamiętywaniu.

Wtedy pojawia się paradoks.

Człowiek cierpi, że zmarnował kilka lat.

I właśnie z tego powodu marnuje kolejne.

Nie dlatego, że znowu bierze.

Ale dlatego, że psychicznie nadal żyje wyłącznie tym, czego już nie można zmienić.

Przeżycie żalu jest potrzebne.

Utkniecie w nim – już nie.

Co można zrobić ze stratami, których nie da się cofnąć?

Nie każdą stratę da się naprawić.

Ale prawie każdą można jakoś przeżyć.

Czasami pomocą jest rozmowa.

Czasami terapia.

Czasami konkretne działanie.

Czasami przeprosiny.

Czasami pogodzenie się z tym, że druga osoba nie chce już kontaktu.

Czasami przyjęcie konsekwencji.

Czasami stworzenie czegoś dobrego z własnego doświadczenia.

Nie chodzi o romantyzowanie uzależnienia.

Nie trzeba mówić:

„To wszystko było po coś.”

Czasami coś po prostu było bolesne i niepotrzebne.

Ale nawet wtedy można zadać sobie inne pytanie:

„Co zrobię dziś z tym, czego już nie zmienię?”

Nie wszystko trzeba odzyskać

To też może być wyzwalające.

Nie każda dawna relacja musi wrócić.

Nie każdy plan z przeszłości nadal ma sens.

Nie każda ambicja sprzed uzależnienia musi zostać zrealizowana.

Czasami zdrowienie prowadzi do życia, którego wcześniej człowiek w ogóle nie planował.

Innej pracy.

Innych znajomych.

Innego rytmu dnia.

Innych wartości.

Innych priorytetów.

I to nie musi oznaczać gorszego życia.

Może być po prostu inne.

Czy można wybaczyć samemu sobie?

To nie dzieje się jednym postanowieniem.

Nie wystarczy powiedzieć:

„Od dziś sobie wybaczam.”

Wybaczenie sobie częściej buduje się przez zachowanie.

Przez miesiące trzeźwości.

Przez dotrzymywanie słowa.

Przez wracanie na terapię.

Przez podejmowanie odpowiedzialnych decyzji.

Przez uczenie się uczciwości.

Przez to, że człowiek zaczyna widzieć:

„Nie jestem już tą samą osobą, która robiła tamte rzeczy.”

Przeszłości nie da się wymazać.

Ale można przestać ją codziennie powtarzać.

„Za późno” to bardzo względne pojęcie

Za późno na co?

Na rozpoczęcie terapii?

Jeśli człowiek żyje – nie.

Na odbudowę części relacji?

Być może nie.

Na naukę?

Nie.

Na pierwszą spokojną pracę?

Nie.

Na bycie obecnym rodzicem?

Nie.

Na nauczenie się odpoczynku?

Nie.

Na stworzenie zdrowej relacji?

Nie.

Na odkrycie, kim się jest bez narkotyków?

Nie.

Nie wszystko uda się odzyskać.

Ale bardzo wiele rzeczy można rozpocząć po raz pierwszy właśnie po terapii.

Zamiast pytać „ile straciłem?”, czasem warto zapytać „co jeszcze mogę zbudować?”

To nie jest naiwne pozytywne myślenie.

To zmiana kierunku.

Pierwsze pytanie patrzy wyłącznie wstecz.

Drugie przywraca możliwość działania.

Można stracić kilka lat.

I nadal mieć przed sobą wiele kolejnych.

Można zawalić relacje.

I nauczyć się budować nowe.

Można nie ufać sobie.

I powoli odzyskać zaufanie do własnych decyzji.

Można mieć poczucie, że zaczyna się od zera.

A potem odkryć, że zero też jest miejscem, od którego można zacząć.

W terapii można przeżyć żal, zamiast przed nim uciekać

To jedna z ważnych rzeczy, które daje leczenie.

Nie trzeba udawać, że przeszłość nie boli.

Nie trzeba mówić:

„Było, minęło.”

Można powiedzieć:

„Tak. Żałuję.”

„Tak. Straciłem dużo.”

„Tak. Chciałbym, żeby było inaczej.”

A potem nauczyć się żyć dalej.

Nie wbrew tej historii.

Tylko pomimo niej.

W ośrodku terapeutycznym człowiek może przyjrzeć się temu żalowi w bezpiecznych warunkach, zrozumieć różnicę między odpowiedzialnością a samokaraniem i krok po kroku budować bardziej stabilne życie bez substancji.

Jeśli czujesz, że zmarnowałeś lata życia…

Być może naprawdę straciłeś coś ważnego.

Nie trzeba temu zaprzeczać.

Ale jedna rzecz nadal pozostaje Twoja.

To, co zrobisz z następnym dniem.

Nie musisz dziś naprawić całego życia.

Nie musisz odzyskać wszystkiego.

Nie musisz dogonić innych.

Nie musisz udowadniać, że terapia „zadziałała”.

Na początek wystarczy coś znacznie prostszego.

Nie wracać do życia, które zabrało Ci tak dużo.

I zacząć tworzyć takie, którego za kilka lat nie będziesz musiał żałować.

Zmarnowanych lat nie można odzyskać. Ale można sprawić, żeby nie zabrały również tych, które dopiero przed Tobą.