„Boję się życia bez narkotyków” – dlaczego osoba uzależniona może bać się trzeźwości?

Dla rodziny odpowiedź często wydaje się oczywista.

Skoro narkotyki doprowadziły do problemów, konfliktów, długów, utraty pracy, rozpadu relacji albo pogorszenia zdrowia, trzeba po prostu przestać brać.
 

Z perspektywy osoby uzależnionej sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej.

Może ona doskonale wiedzieć, że substancja ją niszczy. Może obiecywać sobie, że przestanie. Może nawet szczerze chcieć rozpocząć nowe życie.

A jednocześnie na samą myśl o trzeźwości odczuwać ogromny lęk.

Co będę robił bez narkotyków?

Jak poradzę sobie ze stresem?

Jak mam rozmawiać z ludźmi?

Co zrobię ze wszystkimi emocjami, przed którymi przez lata uciekałem?

Kim właściwie będę, jeśli przestanę brać?
 

To właśnie jedna z mniej oczywistych stron uzależnienia.

Człowiek nie zawsze boi się jedynie odstawienia substancji.

Czasami znacznie bardziej boi się życia, które zaczyna się później.
 

Narkotyk może przestać dawać przyjemność, ale nadal dawać ulgę

Na początku używanie substancji może kojarzyć się z przyjemnością, ciekawością, zabawą, energią, pewnością siebie albo przynależnością do grupy.

Z czasem jej rola może się jednak całkowicie zmienić.

Człowiek coraz rzadziej bierze dlatego, że chce poczuć się wyjątkowo dobrze.

Coraz częściej bierze dlatego, żeby przez chwilę nie czuć się źle.

Żeby nie myśleć.

Żeby zasnąć.

Żeby przestać się bać.

Żeby nie czuć samotności.

Żeby wyłączyć złość.

Żeby zapomnieć o wstydzie.

Żeby na kilka godzin przestać przeżywać własne problemy.
 

Uzależnienie wiąże się ze zmianami w układach mózgowych odpowiedzialnych między innymi za nagrodę, stres, motywację i kontrolę zachowania. Dlatego zaprzestanie używania substancji nie zawsze jest prostą decyzją podejmowaną wyłącznie siłą woli.

Substancja może więc stać się czymś w rodzaju szybkiego, bardzo skutecznego i jednocześnie niezwykle destrukcyjnego sposobu regulowania emocji.
 

Kiedy ktoś słyszy:

„Musisz po prostu przestać brać”

może w rzeczywistości słyszeć:

„Musisz zrezygnować z jedynego sposobu, jaki znasz, żeby poradzić sobie ze swoim życiem”.

I właśnie dlatego sama perspektywa abstynencji może budzić strach.
 

„Jeśli nie będę brał, wszystko wróci”

Podczas używania substancji wiele problemów nie znika.

Zostają jedynie odsunięte.

Konflikty rodzinne nadal istnieją.

Traumatyczne doświadczenia nadal pozostają w pamięci.

Niskie poczucie własnej wartości nie zostaje naprawione.

Lęk nie znika.

Samotność nie zostaje rozwiązana.

Wstyd pozostaje.

Problemy finansowe nadal wymagają rozwiązania.

Relacje nadal mogą być zniszczone.
 

Dopóki człowiek używa substancji, może jednak przez pewien czas od tego wszystkiego uciekać.

Po odstawieniu ta możliwość znika.

I nagle pojawia się coś, czego osoba uzależniona mogła unikać przez wiele lat:

kontakt z samym sobą.

To bywa bardzo trudne.
 

Niektórzy podczas pierwszego okresu trzeźwości zaczynają intensywniej doświadczać emocji, które wcześniej tłumili substancją.

To nie musi oznaczać, że leczenie nie działa.

Czasami oznacza właśnie, że zaczyna się prawdziwa praca.
 

Trzeźwość oznacza również utratę czegoś znajomego

Rodzina widzi przede wszystkim to, co uzależnienie człowiekowi zabrało.

Zdrowie.

Pieniądze.

Zaufanie.

Relacje.

Spokój.

Perspektywy.
 

Osoba uzależniona może jednak jednocześnie doświadczać czegoś przypominającego stratę.

Bo razem z narkotykiem traci również cały znany sobie sposób funkcjonowania.

Znajomych.

Miejsca.

Rytuały.

Codzienne schematy.

Sposoby spędzania czasu.

Poczucie przynależności.

A czasami nawet własny obraz siebie.
 

Jeśli przez wiele lat większość życia była podporządkowana zdobywaniu substancji, używaniu jej, dochodzeniu do siebie i planowaniu kolejnego użycia, nagle pojawia się ogromna przestrzeń.

I bardzo trudne pytanie:

Co mam teraz zrobić ze swoim życiem?
 

„Kim jestem, jeśli nie jestem już tym, który bierze?”

Uzależnienie potrafi stopniowo zawłaszczać tożsamość człowieka.

Zmienia środowisko.

Zmienia sposób spędzania czasu.

Zmienia znajomych.

Zmienia zainteresowania.

Zmienia relacje rodzinne.

Zmienia sposób myślenia o sobie.

Po kilku latach człowiek może już prawie nie pamiętać, jaki był wcześniej.

Nie wie, co naprawdę lubi.

Nie wie, czego chce.

Nie wie, w czym jest dobry.

Nie wie, jak wygląda zwykły dzień bez substancji.
 

Dlatego pytanie:

„Kim będę bez narkotyków?”

nie musi być filozoficznym rozważaniem.

Dla osoby rozpoczynającej leczenie może być jednym z najbardziej realnych problemów.

Właśnie dlatego zdrowienie nie polega jedynie na odebraniu człowiekowi substancji.

Trzeba stopniowo budować coś w zamian.

Nową codzienność.

Nowe relacje.

Nowe sposoby radzenia sobie z emocjami.

Nowe zainteresowania.

Nowe poczucie własnej wartości.

I w końcu — nową odpowiedź na pytanie:

kim jestem?
 

Trzeźwość oznacza odpowiedzialność

W uzależnieniu powstaje wiele problemów, które z czasem zaczynają żyć własnym życiem.

Długi.

Zniszczone relacje.

Problemy prawne.

Niewykonane obowiązki.

Utrata pracy.

Zaniedbane zdrowie.

Utrata zaufania bliskich.
 

Kiedy człowiek przestaje używać substancji, nie wszystkie te problemy automatycznie znikają.

Wręcz przeciwnie.

Trzeba zacząć się z nimi konfrontować.

Dla osoby uzależnionej może to być przerażające.
 

Łatwiej powiedzieć:

„Od jutra wszystko zmienię”

niż stanąć przed człowiekiem, którego przez lata się okłamywało, i powiedzieć:

„Wiem, że mi nie ufasz. Rozumiem, że odbudowanie tego zajmie dużo czasu”.

Łatwiej przez chwilę uciec w substancję niż zacząć spłacać długi, szukać pracy, naprawiać relacje czy ponosić konsekwencje wcześniejszych decyzji.

Dlatego niektóre osoby boją się zdrowienia nie dlatego, że chcą być uzależnione.

Boją się odpowiedzialności, która pojawia się razem z trzeźwością.
 

„A jeżeli sobie nie poradzę?”

Jest jeszcze jeden lęk, o którym mówi się zdecydowanie za rzadko.

Strach przed kolejną porażką.

Osoba uzależniona mogła już wiele razy próbować przestać.

Przetrwała trzy dni.

Tydzień.

Miesiąc.

Kilka miesięcy.

Potem nastąpił powrót do używania.
 

Za każdym razem mogła obiecywać sobie i rodzinie:

„Tym razem naprawdę skończyłem”.

Kolejna próba leczenia oznacza więc ryzyko ponownego rozczarowania.

Człowiek może zacząć myśleć:

Po co mam próbować, skoro i tak znowu zawiodę?
 

To bardzo niebezpieczny mechanizm.

Niepowodzenie zaczyna być traktowane jako dowód, że zmiana jest niemożliwa.

Tymczasem zaburzenia związane z używaniem substancji mogą mieć charakter przewlekły, a nawrót nie oznacza automatycznie, że leczenie było bezwartościowe. NIDA podkreśla, że nawrót może być sygnałem potrzeby ponownego rozpoczęcia, modyfikacji lub intensyfikacji leczenia.

Zdrowienie nie zawsze przebiega po prostej linii.

Najważniejsze jest to, co człowiek robi po kryzysie.
 

Strach przed normalnym życiem

Dla osoby, która przez lata żyła bardzo intensywnie, zwyczajna codzienność może początkowo wydawać się… przerażająco pusta.

Wstać rano.

Zjeść śniadanie.

Pójść do pracy.

Zrobić zakupy.

Ugotować obiad.

Porozmawiać.

Położyć się spać.

I następnego dnia zrobić podobne rzeczy.
 

Z perspektywy osoby przyzwyczajonej do ciągłych skoków emocji, napięcia, zdobywania narkotyku, ryzyka, konfliktów i intensywnego pobudzenia taka rzeczywistość może wydawać się wręcz nierealna.

Niektórzy pytają:

„Czy tak będzie wyglądało całe moje życie?”

Właśnie dlatego tak ważne jest, żeby zdrowienie nie było budowane wyłącznie wokół zakazu:

nie bierz.

Potrzebna jest odpowiedź na znacznie ważniejsze pytanie:

Po co mam nie brać?
 

Trzeźwość potrzebuje sensu

Człowiekowi znacznie łatwiej rezygnować z czegoś, gdy wie, dla czego to robi.

Nie wystarczy więc stworzyć życia pozbawionego narkotyków.

Trzeba stworzyć życie, do którego warto wracać każdego ranka.

Dla jednej osoby będzie to odbudowanie relacji z dziećmi.

Dla innej praca.

Dla kolejnej sport.

Nauka.

Rodzina.

Pasja.

Pomaganie innym.

Spokojny dom.

Miłość.

Wiara.

Rozwój.

Samodzielność.
 

Czasami na początku człowiek nie ma żadnego wielkiego celu.

I nie musi go mieć.

Pierwszym celem może być:

przeżyć dzisiejszy dzień bez substancji.

Potem następny.

Z czasem pojawiają się kolejne elementy życia.

Zdrowienie jest procesem zmiany, w którym człowiek stopniowo poprawia zdrowie i dobrostan, odzyskuje możliwość kierowania własnym życiem oraz buduje jego sens i potencjał.
 

Dlaczego terapia jest czymś więcej niż rozmową o narkotykach?

Dobra terapia uzależnienia nie może skupiać się wyłącznie na pytaniu:

„Dlaczego bierzesz?”

Znacznie ważniejsze może okazać się pytanie:

„Czego potrzebujesz, żeby nie musieć już brać?”

To ogromna różnica.
 

W procesie terapii człowiek może uczyć się rozpoznawania własnych emocji, radzenia sobie ze stresem, komunikowania potrzeb, reagowania na konflikty, stawiania granic czy proszenia o pomoc.

Może również zacząć rozpoznawać sytuacje zwiększające ryzyko powrotu do używania oraz rozwijać inne strategie radzenia sobie z napięciem. Współczesne programy leczenia i zapobiegania nawrotom właśnie dlatego obejmują pracę nad wyzwalaczami, umiejętnościami radzenia sobie i budowaniem stabilniejszego życia.
 

Powoli pojawia się doświadczenie, którego wcześniej mogło nie być:

„Mogę przeżyć trudną emocję i nie muszę od niej uciekać”.

To ogromna zmiana.
 

Terapia uczy życia, a nie tylko abstynencji

Właśnie dlatego pobyt w ośrodku terapeutycznym to nie tylko godziny spędzone podczas formalnych zajęć.

Znaczenie ma także codzienność.

Wstawanie o określonej godzinie.

Obowiązki.

Relacje z innymi ludźmi.

Konflikty.

Rozmowy.

Wspólne posiłki.

Nuda.

Zmęczenie.

Radość.

Frustracja.

Planowanie dnia.

Uczenie się konsekwencji własnych decyzji.
 

To właśnie w takich pozornie zwyczajnych sytuacjach człowiek zaczyna odkrywać:

mogę funkcjonować bez narkotyku.

Potrafię się zdenerwować i nie uciec.

Potrafię przeżyć gorszy dzień.

Potrafię rozwiązać konflikt.

Potrafię poprosić o pomoc.

Potrafię być z ludźmi.

Potrafię być sam.

Potrafię coś rozpocząć i doprowadzić do końca.

Tak stopniowo trzeźwość przestaje być pustką.

Zaczyna stawać się życiem.
 

Czego nie powinna mówić rodzina?

Kiedy osoba uzależniona mówi:

„Boję się terapii”

albo:

„Nie wiem, czy umiem żyć bez narkotyków”

łatwo odpowiedzieć:

„Czego tu się bać?”

„Przecież gorzej już być nie może”.

„Normalni ludzie jakoś żyją bez narkotyków”.

„Po prostu przestań”.

„Masz rodzinę, czego jeszcze potrzebujesz?”

Takie słowa mogą wynikać z bezradności i zmęczenia bliskich.

Jednak człowiek słyszący je może poczuć przede wszystkim:

„Nikt nie rozumie, czego się boję”.
 

Znacznie bardziej pomocne może być:

„Rozumiem, że nie wiesz jeszcze, jak będzie wyglądało twoje życie bez narkotyków. Nie musisz dzisiaj znać odpowiedzi na wszystkie pytania. Najważniejsze, żebyś pozwolił sobie pomóc”.

Nie trzeba akceptować używania substancji.

Nie trzeba usprawiedliwiać krzywdzących zachowań.

Można jednocześnie stawiać wyraźne granice i próbować zrozumieć lęk stojący za oporem przed leczeniem.
 

Odwaga nie oznacza braku strachu

Osoba rozpoczynająca leczenie nie musi być pewna siebie.

Nie musi mówić:

„Już nigdy nie wezmę”.

Nie musi wiedzieć, jak będzie wyglądało jej życie za pięć lat.

Nie musi mieć gotowej odpowiedzi na wszystkie pytania.

Może się bać.

Może mieć wątpliwości.

Może nie wiedzieć, kim będzie bez narkotyków.

Odwaga nie polega na tym, że człowiek przestaje się bać.

Czasami odwaga zaczyna się od zdania:

„Boję się, ale nie chcę już tak żyć”.

I to może wystarczyć, żeby zrobić pierwszy krok.
 

„Boję się życia bez narkotyków”

Jeżeli właśnie tak myślisz, być może wydaje Ci się, że inni tego nie zrozumieją.

W końcu jak można bać się czegoś, co ma uratować życie?

Można.

Bo terapia oznacza zmianę.

A zmiana oznacza wejście w coś nieznanego.

Nie musisz jednak od razu wiedzieć, jak przeżyć całe życie bez narkotyków.

Nie musisz dzisiaj rozwiązać wszystkich swoich problemów.

Nie musisz wiedzieć, kim będziesz za rok.

Na początku wystarczy zrobić pierwszy krok.

Potem kolejny.

A z czasem może wydarzyć się coś, co dzisiaj wydaje się niemożliwe.

Życie bez narkotyków przestanie być życiem, którego się boisz.

Stanie się życiem, którego nie chcesz już stracić.
 

Pierwszy krok może zacząć się od rozmowy

Jeżeli Ty lub bliska Ci osoba zmagacie się z uzależnieniem, nie trzeba czekać na moment, w którym strach całkowicie zniknie.

Taki moment może nigdy nie nadejść.

Decyzja o rozpoczęciu terapii bardzo często pojawia się właśnie wtedy, gdy obok lęku po raz pierwszy pojawia się myśl:

„Chcę sprawdzić, czy można żyć inaczej”.

Proces zdrowienia wymaga czasu, pracy i wsparcia, ale skuteczne metody leczenia zaburzeń związanych z używaniem substancji istnieją, a leczenie może obejmować psychoterapię, poradnictwo, wsparcie społeczne oraz — zależnie od rodzaju uzależnienia i indywidualnej sytuacji — leczenie farmakologiczne.

W Ośrodku MONAR w Kęblinach rozmowa może być początkiem drogi do odzyskania życia, w którym substancja nie decyduje już o każdym kolejnym dniu.

Bo celem terapii nie jest tylko nauczyć człowieka nie brać.

Celem jest pomóc mu zbudować takie życie, w którym coraz rzadziej będzie chciał do brania wracać.